SERBEST MESLEK
Serbest meslek kazancı, ticari kazançtan iki temel noktada ayrılır: kazanç tahsil esasına göre tespit edilir ve ödemeyi yapan taraf çoğu zaman gelir vergisi kesintisi (stopaj) yapar. Bu iki fark hem defter ve belge düzenini hem de nakit planlamasını değiştirir. Aşağıda 2026 yılında geçerli kuralları resmî kaynaklara dayanarak özetledik.
TEMEL
Serbest meslek kazancı, bir hesap dönemi içinde mesleki faaliyet karşılığı tahsil edilen para ve ayınlardan, bu faaliyet için yapılan giderler düşüldükten sonra kalan farktır (GVK md. 67). Gelir tahsil edildiğinde, gider ödendiğinde dikkate alınır. Ticari kazançtaki tahakkuk esasından farkı budur. Adınıza bankaya, icra dairesine veya notere para yatırılması (haberdar olmanız şartıyla), alacağın başkasına temliki ve müşteriye olan borçla takas da tahsil hükmündedir.
Serbest meslek erbabının Defter-Beyan Sistemini kullanması zorunludur; defter bu sistemde elektronik ortamda tutulur. İşlemler günü gününe kaydedilir. Yeni başlayanlar, işe başlama bildirimini izleyen yedinci iş günü sonuna kadar sisteme başvurur.
Vergiden muaf olmayan serbest meslek erbabı makbuzlarını 1/6/2020'den itibaren e-SMM olarak düzenler. Yeni başlayanlar, işe başladıkları ayı izleyen üçüncü ayın sonuna kadar uygulamaya dâhil olmak zorundadır. Her tahsilat için makbuz düzenlenir (VUK md. 236).
Ödemeyi yapan tevkifat yükümlüsü ise (şirketler, kamu kurumları, gerçek usulde ticari veya mesleki kazanç sahipleri gibi) brüt bedel üzerinden gelir vergisi keser ve muhtasar beyanname ile bildirir. Bireysel müşteriden alınan ücrette kesinti olmaz.
HESAP
GVK md. 94/2-b kapsamındaki serbest meslek ödemelerinden %20 oranında kesinti yapılır. Telif kazançlarına (GVK md. 18) ilişkin ödemelerde oran %17'dir. Noterlere yapılan ödemelerde kesinti yapılmaz. (GİB Serbest Meslek Kazancı Rehberi, Şubat 2026)
| Adım | İşlem |
|---|---|
| Makbuz | Brüt bedel üzerinden düzenlenir; KDV ayrıca hesaplanır. |
| Kesinti | Tevkifat yükümlüsü ödeyen, brüt bedel üzerinden %20 gelir vergisi keser. |
| Tahsilat | Elinize geçen tutar, kesinti düşülmüş nettir. |
| Geçici vergi | Dönem içinde kesilen vergi, o dönemin geçici vergisinden mahsup edilir. |
| Yıllık beyan | Kazanç beyan edilir; yıl içinde kesilen vergiler hesaplanan gelir vergisinden mahsup edilir (GVK md. 121). |
| Fazla kesinti | Mahsuptan artan tutar, başvuru üzerine mahsuben veya nakden iade edilir. |
GİDER
Serbest meslek kazancının tespitinde indirilecek giderler GVK md. 68'de sayılmıştır.
| Binek otomobil (2026) | Gider olarak dikkate alınabilecek kısım |
|---|---|
| Giderler (yakıt, bakım, onarım) | En fazla %70'i |
| Kiralama | Her bir otomobil için aylık kiranın 46.000 TL'ye kadarlık kısmı |
| ÖTV ve KDV hariç ilk iktisap bedeli | 1.380.000 TL'ye isabet eden amortisman |
| ÖTV ve KDV maliyete eklenmişse veya ikinci el ise | 2.600.000 TL'ye isabet eden amortisman |
| Maliyete eklenmeyen ÖTV ve KDV toplamı | En fazla 1.200.000 TL'lik kısmı |
GVK md. 68/4 ve 68/5; 2026 tutarları 332 Seri No.lu Gelir Vergisi Genel Tebliği. Amortismanda otomobilin iktisap edildiği tarihte yürürlükte olan tutar uygulanır.
Ödenen Bağ-Kur primleri kazancın tespitinde indirilir; GİB rehberindeki örneklerde yıl içinde ödenen prim tutarı hasılattan düşülmektedir. İş yeri kira ödemelerinin, tutarı ne olursa olsun banka veya PTT aracılığıyla yapılması ve belgelenmesi zorunludur; aksi halde her işlem için özel usulsüzlük cezası kesilir.
BEYAN
| Dönem | Beyan ve ödeme |
|---|---|
| Ocak - Mart | 17 Mayıs |
| Nisan - Haziran | 17 Ağustos |
| Temmuz - Eylül | 17 Kasım |
| Ekim - Aralık | İzleyen yılın 17 Şubat'ı |
Geçici vergi, üçer aylık kazanç üzerinden %15 oranında hesaplanır; beyan ve ödeme üç aylık dönemi izleyen ikinci ayın 17'sine kadar yapılır (GVK mük. md. 120; VUK-115/2019-5 Sirküleri). Dördüncü dönem beyanı, 7566 sayılı Kanunla 2025 yılından başlayan dönemler için yeniden getirildi.
YENİ BAŞLAYANLAR
İlk kez mükellef olan ve mükellefiyet başlangıcında 29 yaşını doldurmamış tam mükellef gerçek kişilerin, faaliyete başladıkları yıldan itibaren üç vergilendirme dönemi boyunca kazançlarının tarifenin ikinci dilimindeki tutara kadar olan kısmı istisnadır (GVK mük. md. 20). Bu tutar 2025 için 330.000 TL, 2026 için 400.000 TL'dir.
KATMA DEĞER VERGİSİ
Serbest meslek hizmetleri KDV'ye tabidir ve KDV makbuzda ayrıca gösterilir. Genel oran %20'dir. Hekimlerin teşhis ve tedavi hizmetleri ile adli yardım ve aile, tüketici, çocuk mahkemelerindeki davalar gibi belirli avukatlık hizmetleri %10 oranlı (II) sayılı listededir. Gelir vergisindeki tahsil esası KDV'ye kendiliğinden uygulanmaz: KDV Kanununa göre vergiyi doğuran olay hizmetin yapılması, hizmetten önce belge düzenlenmişse belgenin düzenlenmesidir (KDVK md. 10).
| Hizmet | Alıcı | KDV tevkifatı |
|---|---|---|
| Etüt, plan-proje, ekspertiz, teknik, mali, hukuki danışmanlık ve denetim | Kamu kurumları, bankalar, BİST şirketleri gibi belirlenmiş alıcılar | 9/10 |
| Yapım işinden ayrı verilen mimarlık ve mühendislik hizmetleri | Belirlenmiş alıcılar | 9/10 |
| Avukatların dava ve icra takibi hizmetleri | - | Tevkifat yok |
KDV Genel Uygulama Tebliği I/C-2.1.3.2.2. Avukatların danışmanlık hizmetleri tevkifata tabidir; sözleşmede dava ve danışmanlık ayrı ücretlendirilmemişse toplam bedel üzerinden tevkifat yapılır. KDV dahil bedeli 2026 için 12.000 TL'yi aşmayan işlemlerde tevkifat uygulanmaz.
SORU VE CEVAP
Serbest meslek makbuzu, kanun gereği tahsilat için düzenlenir ve paranın alındığı tarihi gösterir (VUK md. 236-237). Tahsil edilmemiş bedel için makbuz düzenlemek, kayıtlarınızı gerçek durumdan ayırır; ayrıca KDV bakımından belge düzenlendiği anda vergi doğar.
Evet. İkametgâhının bir kısmını iş yeri olarak kullananlar, ödedikleri kiranın tamamını; ısıtma ve aydınlatma gibi diğer giderlerin yarısını indirebilir. Konut size aitse amortismanın yarısı gider yazılır (GVK md. 68/1). Kira ödemesinin banka veya PTT aracılığıyla yapılması ve belgelenmesi gerekir.
Yıl içinde ödediğiniz Bağ-Kur primleri serbest meslek kazancının tespitinde indirilir; GİB rehberindeki örneklerde ödenen prim hasılattan düşülmektedir. Bu nedenle primlerin yıl sonundan önce ödenmesini planlamak önemlidir.
Evet. 7566 sayılı Kanunla, 1/1/2025'ten itibaren başlayan dönemler için Ekim-Aralık dönemi geçici vergi beyannamesi yeniden verilmektedir. 2026'nın son dönemi için beyan ve ödeme süresi 17 Şubat 2027'dir.
Kazanç düzeyi arttıkça artan oranlı gelir vergisi tarifesi ile kurumlar vergisi arasındaki fark belirginleşir; ancak kâr dağıtıldığında ayrıca vergi doğar ve bazı meslekler için şirketleşme kendi meslek mevzuatına bağlıdır. Karar, kazanç düzeyine ve kârı işletmede bırakıp bırakmayacağınıza göre rakamla karşılaştırılarak verilmelidir.
REHBERLER
Evde üretim muafiyeti ve 2026 haddi, pazaryerinin kestiği %1 stopaj ve mahsubu, e-Fatura/e-Arşiv eşikleri, ETBİS, iade ve yurt dışı satış.
YURT DIŞI GELİRHizmet ihracında 2026'dan itibaren %100 kazanç indirimi ve transfer şartı, KDV istisnası, döviz tahsilatı, genç girişimci istisnası ve şirketlerde asgari kurumlar vergisi.
İÇERİK ÜRETİCİLERİSosyal içerik üreticiliği istisnası: kapsam, istisna belgesi, banka hesabı, %15 kesinti ve 2026 sınırı.
YAPIM İŞLERİKazancın hangi yıl beyan edileceği, hakedişten kesilen stopajın mahsubu, yapım işlerinde KDV tevkifatı ve alt işveren yükümlülükleri.
GAYRİMENKUL2026 konut kira istisnası 58.000 TL, götürü ve gerçek gider, konutta faiz indiriminin kaldırılması, işyeri kirasında %20 stopaj ve beyan sınırları.
TAŞIMACILIKKamyon ve çekicide gider kısıtının uygulanmaması, binek otomobilde 2026 sınırları, yük taşımacılığında 2/10 KDV tevkifatı, uluslararası taşımada istisna, irsaliye ve U-ETDS.
YİYECEK-İÇECEKAynı adisyonda iki KDV oranı, adisyon ve ödeme kaydedici cihaz, servis ücreti yasağı ve bahşiş, fire ve maliyet takibi, personel ve 2026 destekleri.
Rehberler genel çerçeveyi verir. Sizin somut durumunuzda hangi kuralın uygulanacağını birlikte netleştirelim.
