Serbest meslek kazancında 2026: e-SMM, stopaj, giderler ve geçici vergi

Avukat, doktor, mühendis, mimar, danışman, tercüman, yazılımcı ya da eğitmen olarak kendi nam ve hesabına çalışanlar serbest meslek erbabıdır. Serbest meslek faaliyeti; sermayeden çok kişisel emeğe, bilgiye ya da uzmanlığa dayanan, ticari nitelik taşımayan ve bir işverene bağlı olmadan yapılan işlerdir. Aynı iş bir işverene bağlı olarak yapılırsa elde edilen gelir ücret sayılır. Bu yazıda serbest meslek kazancının 2026 yılı için temel kurallarını Gelir İdaresi Başkanlığı'nın serbest meslek kazancı rehberine dayanarak özetliyoruz.

Belge düzeni: her tahsilata e-SMM

Serbest meslek erbabı mesleki faaliyetine ilişkin her tahsilat için serbest meslek makbuzu düzenler. Vergiden muaf olmayanlar için makbuz 1 Haziran 2020'den bu yana elektronik ortamda, e-Serbest Meslek Makbuzu (e-SMM) olarak düzenlenir. 1 Şubat 2020 ve sonrasında faaliyete başlayanlar, işe başladıkları ayı izleyen üçüncü ayın sonuna kadar e-SMM'ye geçmek zorundadır.

Belge düzenleme zorunluluğu olmayan kişilerden alınan mal ve hizmetler için en geç 7 gün içinde gider pusulası düzenlenir. Bedel bu süre içinde banka, PTT veya yetkili ödeme kuruluşu aracılığıyla ödenirse, gerekli bilgileri içeren dekont gider pusulası yerine geçer.

Stopaj: işletmelerden alınan ödemelerde %20

Şirketler, kamu kurumları, gerçek usulde vergilendirilen tacirler ve serbest meslek erbabı gibi vergi kesintisi yapmakla yükümlü olanlar, serbest meslek erbabına yaptıkları ödemelerden gelir vergisi keser:

• Telif kazançları (GVK 18. madde kapsamı): %17
• Diğer serbest meslek ödemeleri: %20

Kesilen vergi bir ön ödemedir; yıllık beyannamede hesaplanan vergiden mahsup edilir. Brüt, net ve KDV dahil tutar arasındaki ilişkiyi serbest meslek makbuzu hesaplama aracımızla görebilirsiniz.

Arızi serbest meslek kazançlarında 2026 için istisna haddi 350.000 TL'dir. Bu haddin altında kalan arızi kazançlardan yapılan kesinti nihai vergilendirme olur.

İndirilebilecek başlıca giderler

• Mesleki kazancın elde edilmesi ve sürdürülmesiyle ilgili genel giderler.
• İkametgâhın bir kısmı iş yeri olarak kullanılıyorsa, ödenen kiranın tamamı ile ısıtma ve aydınlatma gibi giderlerin yarısı.
• İş yeri kendi mülküyse kira yerine amortisman; ikametgâh kendi mülkü olup bir kısmı iş yeri olarak kullanılıyorsa amortismanın yarısı.
• Mesleki seyahat ve konaklama giderleri, seyahatin gerektirdiği süreyle sınırlı olmak üzere.
• Mesleki yayınlar, mesleki faaliyet için alınan mal ve hizmetler, meslek kuruluşlarına ödenen aidatlar.
• Meslek, ilan ve reklam vergileri ile iş yeriyle ilgili vergi, resim ve harçlar.
• İşte kullanılan taşıtların giderleri. Binek otomobillerde 2026 için şu sınırlar uygulanır:

Binek otomobillere ilişkin giderlerin en fazla %70'i gider yazılabilir. Para cezaları, vergi cezaları ve serbest meslek erbabının suçlarından doğan tazminatlar ise gider olarak indirilemez.

İş yeri kira ödemelerinin tutar sınırı olmaksızın banka veya PTT aracılığıyla yapılması zorunludur; uyulmazsa her işlem için özel usulsüzlük cezası kesilir.

Genç girişimci istisnası

İlk kez mükellefiyet tesis ettiren ve mükellefiyet başlangıcında 29 yaşını doldurmamış serbest meslek erbabının, faaliyete başladığı yıldan itibaren üç vergilendirme dönemi boyunca elde ettiği kazancın 2026 için 400.000 TL'ye kadar olan kısmı gelir vergisinden istisnadır. İşe başlamanın süresinde bildirilmesi, işte bizzat çalışılması ve faaliyetin yakınlardan devralınmamış olması gibi şartlar aranır. İstisna stopajı etkilemez; kesinti yine yapılır.

Geçici vergi: yılda dört kez

Serbest meslek kazancı üzerinden üçer aylık dönemler itibarıyla %15 oranında geçici vergi ödenir. 7566 sayılı Kanunla dördüncü dönem beyanı yeniden zorunlu hâle geldi. Bu değişiklik, 1 Ocak 2025'ten itibaren başlayan dönemlere uygulanıyor.

Son gün hafta sonuna denk gelirse süre izleyen iş gününe uzar. Ödenen geçici vergi yıllık beyannamede mahsup edilir; mahsup için tahakkuk eden geçici verginin ödenmiş olması gerekir. Mahsuptan sonra kalan tutar, o yılın sonuna kadar yazılı olarak talep edilirse iade edilir. Dönem hesabı için geçici vergi hesaplama aracımızı kullanabilirsiniz.

Yıllık beyan

2026 yılına ait serbest meslek kazancı Mart 2027'de yıllık gelir vergisi beyannamesiyle beyan edilir. Son üç yılın beyannamelerini süresinde veren ve vergilerini ödeyen uyumlu mükellefler, hesaplanan gelir vergisinin %5'i oranındaki indirimden yararlanabilir. İndirimin yasal üst sınırı ve diğer şartları ayrıca kontrol edilmelidir.