Faiz yüzde 36'ya indi, kurlar yatay: 43. haftanın muhasebe kayıtlarına yansıması

Haftanın belirleyici gelişmesi Merkez Bankası'nın faiz kararıydı. Kurlarda ise sakin bir hafta geçti. İkisi de bilançoya doğrudan bir satır olarak girmez ama kredi faizi tahakkukundan kur farkına, reeskonttan geçici vergi matrahına kadar birçok kaydı etkiler.

Politika faizi yüzde 36'ya indi

TCMB Para Politikası Kurulu 22 Ekim 2026'da bir hafta vadeli repo ihale faiz oranını yüzde 37'den yüzde 36'ya indirdi. Gecelik borç verme oranı yüzde 40'tan yüzde 39'a, gecelik borçlanma oranı yüzde 35,5'ten yüzde 34,5'e çekildi. Kurul, sıkı para politikası duruşunun fiyat istikrarı sağlanana kadar süreceğini, adımların toplantı bazında ve temkinli atılacağını belirtti.

Muhasebe tarafında bu karar kendiliğinden hiçbir kaydı değiştirmez. Değişken faizli TL kredilerde etkiyi, bankanın sözleşmeye göre yeniden fiyatlama yaptığı tarihten itibaren görürsünüz. Dönem sonunda kredi borçları, VUK 285'e göre değerleme gününe kadar hesaplanan faizleriyle birlikte dikkate alınır. Bu nedenle faiz tahakkuku, bankanın uyguladığı fiili orana göre yapılmalıdır.

Reeskontta durum farklıdır. VUK 281 ve 285'e göre senette faiz oranı yazılı değilse Merkez Bankası'nın resmi iskonto haddi uygulanır. Bu oran politika faiziyle birlikte otomatik olarak değişmez. TCMB'nin reeskont ve avans faiz oranları sayfasında son yürürlük kaydı 20.12.2025 tarihli ve iskonto oranı yüzde 38,75'tir. Reeskont ihtiyaridir. Ancak alacak senetlerini reeskonta tabi tutan mükellef, borç senetlerini de aynı şekilde işleme almak zorundadır.

Kurlar yatay, kur farkı yine kayda girer

Küçük oranlar bile tutarı büyüdükçe kayda değer hale gelir. Örneğin 100.000 dolarlık bir ticari borç, bu hafta 20.740 TL kur farkı gideri doğurur. 100.000 euroluk bir borçta ise 1.820 TL lehte fark oluşur. VUK 280 uyarınca yabancı paralar ve döviz cinsinden alacak ve borçlar borsa rayici ile değerlenir. Uygulamada değerleme TCMB döviz alış kuruyla yapılır. Geçici vergi matrahında da VUK'un değerleme hükümleri dikkate alındığından bu kurallar her üç aylık dönem sonunda uygulanır.

İki kavramı karıştırmamak gerekir. Dönem sonu değerlemesinden doğan kur farkı yalnızca deftere kaydedilir, fatura gerektirmez. Dövize bağlı bir satışın bedeli fatura tarihindeki kurdan farklı bir kurla tahsil edildiğinde ise satıcı lehine oluşan fark için kur farkı faturası düzenlenir ve KDV hesaplanır. Alıcı lehine oluşan farkta KDV matrahının düzeltilmesi gündeme gelir.

Döviz borcu taşıyan şirketler finansman gider kısıtlamasını da hesaba katmalıdır. KVK 11/1-i, yabancı kaynakları öz kaynaklarını aşan işletmelerde kur farkını da kısıtlamaya konu gider unsurları arasında sayar. Aşan kısma isabet eden giderlerin Cumhurbaşkanınca belirlenen kısmı, yüzde 10'u geçmemek üzere, kanunen kabul edilmeyen gider olur. Yatırımın maliyetine eklenen giderler bu hesaba girmez. Bu nedenle kur farkı giderlerini, yatırımla ilgili olanlar ve olmayanlar diye ayrı hesaplarda izlemek yıl sonu hesabını kolaylaştırır.

Enflasyon yüzde 30'un altında, bilançolar düzeltmesiz

TÜİK verilerine göre eylülde yıllık TÜFE yüzde 29,73'e geriledi; ağustosta yüzde 31,51'di. Aylık artış yüzde 1,84 oldu. Yurt içi ÜFE'de yıllık artış yüzde 27,38, aylık artış yüzde 2,07'dir.

Enflasyon bu düzeyde olsa da VUK geçici 37. madde gereği 2025 hesap dönemi ile 2026 ve 2027 hesap dönemlerinde, geçici vergi dönemleri de dahil, mali tablolar enflasyon düzeltmesine tabi tutulmaz. İstisna, münhasıran sürekli olarak işlenmiş altın ve gümüş alım-satımı ve imali ile uğraşan mükelleflerdir. Bu mükellefler düzeltme yapmaya devam eder. Bu hafta gram altının 6.404,83 TL olduğu bir ortamda kuyumcu bilançoları için bu ayrım önemlidir.

Düzeltme yapmayan mükellefler için gündemdeki konu, amortismana tabi iktisadi kıymetlerin VUK mükerrer 298/Ç uyarınca yeniden değerlenmesidir. Kanun, düzeltme yapılmayan bu dönemleri yeniden değerleme bakımından düzeltme şartlarının oluşmadığı dönem sayar. Yıl sonu yeniden değerleme oranı, ekim ayında bir önceki yılın aynı ayına göre Yİ-ÜFE'de meydana gelen ortalama artışa göre belirlenir ve Bakanlıkça ilan edilir. Yani bu oranı ekim verisi belirleyecektir.

Önümüzdeki günlerin takvimi

• 28 Ekim yarım gün, 29 Ekim resmi tatildir. Eylül dönemi beyan ve ödemelerini haftanın ilk günlerinde tamamlayın.
• 30 Ekim: PPK toplantı özeti yayımlanacak.
• Kasım başı: TÜİK ekim enflasyonunu açıklayacak. Yeniden değerleme oranı bu veriye bağlıdır.
• 12 Kasım: TCMB Enflasyon Raporu yayımlanacak.
• Temmuz–Eylül geçici vergisi: GVK mükerrer 120'ye göre dönemi izleyen ikinci ayın 14'ü akşamına kadar beyan edilir, 17'si akşamına kadar ödenir. 30 Eylül kurlarıyla yapılan döviz değerlemesini ve kredi faizi tahakkuklarını beyan öncesinde kontrol edin.
• 10 Aralık: yılın son PPK toplantısı.