Miras kaldığında vergi: süreler, 2026 istisnası ve örnek hesap

Bir yakınınızı kaybettiğinizde vergi akla gelecek son şeydir. Ne var ki tapu devri, banka hesapları ve aracın üzerinize geçmesi, bir noktada vergi dairesindeki işlemlere bağlanır. Veraset ve intikal vergisi, miras yoluyla ya da karşılıksız olarak (bağış gibi) bir başkasına geçen mallardan alınan vergidir. Çoğu ailede istisna sayesinde ya hiç vergi çıkmaz ya da az çıkar. Ancak süreyi kaçırmak, değerleri yanlış belirlemek ya da düşülebilecek borçları unutmak gereksiz yük doğurur. Bu yazıda süreçleri, 2026 tutarlarını ve hesabın mantığını örnekle anlatıyoruz.

Beyanname ne zaman ve nereye verilir?

7338 sayılı Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu'nun 9. maddesine göre süre, ölümün nerede gerçekleştiğine ve mirasçıların nerede bulunduğuna göre değişir:

Kanunun 6. maddesine göre mirasta yetkili vergi dairesi, ölen kişinin (kanundaki adıyla muris) ikametgâhının bağlı olduğu vergi dairesidir. Kanunun 8. maddesi, mirasçıların beyannameyi tek tek ya da birlikte verebilmesine imkân tanır.

Matrah nasıl bulunur: değerler ve düşülecek borçlar

Matrah, verginin hesaplandığı tutardır. Kanunun 10. maddesine göre mallar şu değerlerle beyan edilir:

• Taşınmazlar: Piyasa değeriyle değil, emlak vergisine esas değerle.
• Taşınır mallar (araç vb.): Rayiç bedelle, yani piyasada alınıp satıldığı değerle.
• Borsada işlem gören hisse senetleri: Ölümden önceki son üç yılda yapılan en son işlemin değeriyle.
• Yabancı paralar: Borsa rayiciyle.

Kanunun 12. maddesine göre beyannamede gösterilmek şartıyla ölenin belgelenebilen borçları, vergi borçları ve cenaze masrafları matrahtan düşülür. Kredi bakiyesi, kredi kartı borcu gibi kalemleri belgeleriyle birlikte beyannameye yazmayı unutmayın.

2026 istisnası ve vergi oranları

Kanunun 4/b maddesine göre çocukların (evlatlıklar dahil) ve eşin her birine düşen miras payının 2026'da 2.907.136 TL'si vergiden istisnadır. Çocuk yoksa eşe düşen pay için istisna 5.817.845 TL'dir. İstisnayı aşan kısım, kanunun 16. maddesindeki artan oranlı tarifeyle vergilendirilir. 2026 dilim tutarları 57 Seri No.lu Tebliğ ile belirlenmiştir:

Örnek hesap

Lüleburgaz'da yaşayan ve geride eşi ile iki çocuğu kalan bir kişiyi düşünelim. Tereke, yani ölenin bıraktığı mal varlığı şöyle olsun: emlak vergisine esas değeri 9.000.000 TL olan bir daire, 3.000.000 TL banka mevduatı ve rayiç değeri 1.000.000 TL olan bir otomobil. Toplam 13.000.000 TL. Belgeli kredi borcu ile cenaze masrafları toplamı 200.000 TL ise net değer 12.800.000 TL olur.

Mirasçılık belgesinde eşin payının 1/4, çocukların her birinin payının 3/8 olarak gösterildiğini varsayalım:

Her mirasçının matrahı ilk dilimde kaldığı için oran %1'dir. Aile toplamda 40.785,92 TL vergi öder. Vergiyi her mirasçı kendi payı için öder. Kanunun 19. maddesine göre vergi, tahakkuktan itibaren 3 yıl içinde, her yıl mayıs ve kasım aylarında iki eşit taksitle ödenir. Yani bir çocuğun vergisi altı taksitte, taksit başına yaklaşık 3.154,77 TL olarak ödenir.

Aynı daire emlak vergisi değeri yerine piyasa değeriyle beyan edilseydi matrah gereksiz yere büyüyecekti. Bu nedenle değerlemede belediyeden alınacak emlak vergisi değeri esas alınmalıdır.

Bağış mirastan çok farklı vergilendirilir

"Nasılsa bana kalacak, şimdiden devredeyim" düşüncesi sık rastlanan bir hatadır. Kanunun 4/d maddesine göre karşılıksız edinimlerde 2026 istisnası yalnız 66.935 TL'dir. Oranlar da %10'dan başlar. Anne, baba, eş ve çocuklardan yapılan bağışlarda kanunun 16. maddesi gereği bu oranların yarısı uygulanır.

Örnek: Babanın oğluna 1.000.000 TL para bağışladığını düşünelim. İstisna düşüldükten sonra matrah 933.065 TL olur. İlk dilim oranı %10'un yarısı olan %5 uygulanır ve vergi 46.653,25 TL çıkar. Aynı tutar miras yoluyla geçseydi, 2.907.136 TL'lik istisnanın altında kaldığı için vergi çıkmayacaktı.

Kanunun 4/c maddesine göre örf ve âdete uygun olarak verilen hediye, çeyiz ve yüz görümlüğü (taşınmazlar hariç) vergiden istisnadır.

Mirasla gelen evi satarsanız

Mirasla gelen bir taşınmazı kısa süre içinde satmak isteyebilirsiniz. Gelir Vergisi Kanunu'nun mükerrer 80. maddesi, taşınmazların edinildikten sonraki beş yıl içinde satılmasından doğan kazancı vergilendirir. Ancak ivazsız, yani karşılıksız olarak edinilenleri bu kapsamın dışında tutar. Miras da karşılıksız edinim sayıldığından, mirasla gelen evi beş yıl dolmadan satmanız tek başına değer artış kazancı vergisi doğurmaz.

Özetle şu adımları izleyin: Önce mirasçılık belgesini alın. Ardından taşınmazların emlak vergisi değerlerini, banka bakiyelerini ve borç belgelerini toplayın. Süre dolmadan beyannameyi verin, ilk taksidi de mayıs ya da kasım takvimine göre planlayın.