Dolar ve euro %0,4 arttı, gram altın %1,7 düştü: ekim kapanışında kur farkı faturası ve değerleme ayrımı

Dövizde sınırlı yükseliş, altında düşüş

TCMB'nin gösterge niteliğindeki döviz alış kurlarına göre ABD doları 23 Ekim'de 49,5647 TL iken 30 Ekim'de 49,7747 TL'ye çıktı. Euro 55,4997 TL'den 55,7149 TL'ye, İngiliz sterlini 66,1874 TL'den 66,6696 TL'ye yükseldi. Gram altın ise cuma akşamı piyasa satış fiyatında 6.404,83 TL'den 6.294 TL'ye geriledi.

Bu oranlar küçük görünebilir ama tutar büyüdükçe kayıtlara etkisi artar. 100.000 dolar borcu olan bir işletmede bu haftaki fark 21.000 TL kur farkı gideri demektir. Aynı tutarda dolar alacağı olan işletme için bu tutar kur farkı geliridir. 100.000 euroluk bir pozisyonda haftalık fark 21.520 TL'dir.

Ekim kapanışında iki tür kur farkını ayırmak gerekiyor

30 Ekim ayın son iş günü. Mizan hazırlanırken iki farklı kur farkı birbirine karıştırılmamalı.

Birincisi gerçekleşmiş kur farkıdır. Dövizli bir faturanın bedeli, fatura tarihindeki kurdan farklı bir kurla tahsil edildiğinde veya ödendiğinde oluşur. KDV Kanunu'nun 24/c maddesine göre bu farklar KDV matrahına dahildir. KDV Genel Uygulama Tebliği'ne göre fark satıcının lehine oluştuysa satıcı, aleyhine oluştuysa alıcı fatura düzenler. Faturaya asıl teslimdeki KDV oranı uygulanır ve işlem, farkın ortaya çıktığı dönemde yapılır. Yani bu hafta tahsil edilen dövizli alacaklarda oluşan fark ekim ayı KDV hesabına girer.

İhraç kayıtlı teslimler için ayrı bir kural var. İmalatçının aleyhine oluşan kur farkı için ihracatçı imalatçıya fatura düzenler ve bu faturada KDV hesaplanmaz. Faturaya "imalatçı aleyhine matrahta meydana gelen değişikliğe ilişkin olduğundan KDV hesaplanmamıştır" ibaresi ile imalatçının faturasının tarihi ve numarası yazılır.

İkincisi değerleme farkıdır. Elde tutulan dövizin ve dövizli alacak ile borçların dönem sonu kuruyla yeniden ölçülmesinden doğar. Tebliğin III/A-5.3 bölümüne göre yıl sonlarında ve geçici vergi dönemlerinde VUK'a göre yapılan değerlemelerden doğan kur farkları için KDV hesaplanmaz ve fatura gerekmez. Ekim sonu bir geçici vergi dönemi sonu değildir. Bu yüzden ay sonunda yapılan değerleme iç raporlama amaçlıdır. Vergi açısından sıradaki değerleme günü yıl sonudur.

Faiz yerinde kaldı, finansman gideri tahakkuku sürüyor

Bu hafta faiz tarafında değişiklik olmadı. TCMB'nin bir hafta vadeli repo faizi 23 Ekim 2026'dan beri yüzde 36.

Muhasebe açısından bu, ekim sonu faiz tahakkuklarının mevcut sözleşme oranlarıyla yapılacağı anlamına geliyor. Dövizli kredisi olan işletmelerde faiz tahakkuku döviz cinsinden hesaplanır ve TL'ye çevrilir. Anapara üzerindeki kur artışı ise ayrı bir kur farkı gideri olarak kaydedilir. Faiz gideri ile kur farkı gideri hesap planında ayrı izlenirse sonraki dönemlerdeki analizler de vergi incelemeleri de kolaylaşır.

Gelecek salı açıklanacak ekim verisi iki hesabı etkileyecek

TÜİK'in ekim ayı TÜFE ve Yİ-ÜFE verilerini 3 Kasım 2026 Salı saat 10.00'da açıklaması bekleniyor. TCMB'nin 16 Ekim'de yayımladığı Piyasa Katılımcıları Anketi'nde ekim ayı TÜFE beklentisi yüzde 2,11, yıl sonu TÜFE beklentisi yüzde 29,63, yıl sonu dolar/TL beklentisi 51,5471 oldu. Bu rakamlar bir fiyat tahmini olarak değil, kayıtları etkileyecek takvimin bir parçası olarak önemli.

Yeniden değerleme oranı: VUK mükerrer 298/B'ye göre bu oran, Yİ-ÜFE'deki ekim ayı dahil ortalama artışa göre hesaplanır ve Hazine ve Maliye Bakanlığınca Resmî Gazete'de ilan edilir. Geçen yıl oran yüzde 25,49 olarak belirlenmiş ve 585 Sıra No.lu VUK Genel Tebliği ile 27 Kasım 2025 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanmıştı. Ekim verisi, 2027'de uygulanacak maktu hadlerin ve ceza tutarlarının hesaplanmasında kullanılacak oranı belirleyecek.

Enflasyon düzeltmesi: 25 Aralık 2025 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan 7571 sayılı Kanun, VUK'a geçici 37. maddeyi ekledi. Buna göre 2025, 2026 ve 2027 hesap dönemlerinde, geçici vergi dönemleri de dahil, şartlar oluşsa bile enflasyon düzeltmesi yapılmıyor. Münhasıran altın ve gümüş işleme ve ticaretiyle uğraşan bilanço esaslı mükellefler (VUK mükerrer 298/A-9) ise bu ertelemeden yararlanamaz. Bu mükellefler geçici vergi dönemlerinde ve yıl sonunda enflasyon düzeltmesi yapmaya devam eder.

Altındaki haftalık düşüş bu kuralla ilgili değildir. Altın stoku tutan işletmeler için fiyat hareketi ayrı bir konudur. Kayıtlı maliyet ile güncel piyasa fiyatı arasındaki farkı yönetim raporlarında ayrıca izlemek yeterlidir.

Diğer işletmeler ekim enflasyonunu vergi bilançosunu düzeltmek için kullanmayacak. Bu veri, yeniden değerleme oranını ve yönetim raporlarındaki reel karşılaştırmaları belirleyecek.